मधेशमा आज 'चैत्ते छठ' को रौनक

न्यूज ब्यूरो, जनकपुरधाम । जनकपुरमा आज चैत्तै छठको रौनकता छाएको छ । हिन्दुधर्मावलम्बीहरुले भाकल अनुसार आज चैत्ते छठ विधिवत रुपमा मनाइदैछ ।

गत मंगलबारदेखि शुरु भएको चैत छठ पर्वको तेश्रो तिथि अन्तर्गत आज चैत्तै छठ पर्व धुमधामका साथ मनाईरहेका छन् । कार्तिक मासमा मनाइने छठझैं चैत्ते छठको रौनकता पनि यो चैत्त महिनामा जनकपुरमा हेर्न मिल्छ । छठ विधि अनुसार, आज अस्ताउदो सूर्यलाई सन्ध्या अर्घ दिइनेछ भने भोली शुक्रबार विहानै उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएर विधिवत रुपमा छठ पर्व सम्पन्न हुनेछ ।

कार्तिकमा मनाईने छठ पर्व जतिको संख्यमा श्रद्धालुभक्तजनहरु नभए पनि विस्तारै चैती छठ पर्व गर्नेहरुको संख्या बढ्दै गएको छ । चार दिनसम्म मनाईने यस पर्वको पहिलो दिन नुहाएर चोखो खाने चलन छ भने पञ्चमीका दिन खरना पर्व मनाईन्छ । खरनाको अवसरमा ब्रतालुहरुले निराहार उपवास बसि साँझपख खष्ठी देवीलाई प्रसाद चढाई खाने गर्दछन् । प्रसादमा खीर ,केरा, दुध एवम् विभिन्न प्रकारको फलफुल चढाईने गरिन्छ ।

प्रत्येक वर्ष चैत्ते छठको लागि श्रद्धालुहरु जनकपुर सहित आसपासका क्षेत्रहरुमा भाकल गर्ने प्रचलन बढेको छ । विगतको तुलनामा अहिले जनकपुरमा चैत्ते छठ मनाउनेहरुको सँख्यामा बृद्धि भएको छ ।

जनकपुरको गँगासागर पोखरीको डीलमा प्रत्येक बर्ष मनाइने चैत्ती दुर्गाको लागि प्रतिमा बनाउने कार्य तीव्र पारिएको छ भने चैत्ते छठको लागि समेत तयारी तीव्र पारिएको छ । तराईमा चैती छठको आफ्नो छुट्टै महत्व रहेको छ ।

वीरगँजमा समेत मिथिलाञ्चलको पौराणिक महत्व बोकेको सरोवरहरु घडिअडवा, नगवापोखरी, छपकैया, श्रीपुर, रानीघाटसहितको पोखरीलाई स्थानीयवासीको विशेष सक्रियतामा सरसफाइ तथा सजाउने काम भइरहेको छ ।

स्थानीयवासीका अनुसार प्रत्येक वर्ष चैती छठ मनाउनेको संख्यामा वृद्धि भइरहेको छ । छठका लागि आवश्यक पर्ने सामानको जोहो गर्न किनमेल गर्नेको बजारमा निकै चहलपहल देखिन थालेको छ ।

स्थानीयवासीका अनुसार विगतभन्दा यस वर्ष छठको आवश्यक पर्ने सामानको मूल्य निकै वृद्धि भएको छ । यस वर्ष चैती छठ चतुर्थी चैत ७ देखि शुरु हुने छ भने चैत १० गते सम्पन्न हुनेछ । छठको पहिलो दिन व्रती महिला नहाय खाय गरी छठ पर्व आरम्भ गर्ने गर्छन् ।

छठको दोस्रो दिन खरना विधि गरिएको छ, खरनालाई पापको क्षय हुने दिन पनि भनिन्छ । खरनाका दिन राति गाईको गोबरको लिपपोत गरी अरबा चामलको पीठोबाट तयार पारिएको झोलले भूमि सुशोभित गरेर व्रतीहरु दिनभरि उपवास बस्ने गर्छन् ।

बेलुकीपख चन्द्र दर्शन गरिसकेपछि माटोको नयाँ चुल्होमा र माटोकै नयाँ भाडोमा सख्खर, दूध र चामलको खीर पकाइन्छ । यस्तो खीर केराको पातमा राखेर छठिमातालाई चढाइन्छ र चढाई सकेपछि व्रतीले प्रसादका रुपमा ग्रहण गर्छन् । यसलाई परिवारका अन्य सदस्यले पनि प्रसादका रुपमा ग्रहण गर्ने चलन रहेको छ ।

अर्को दिन बेलुकी अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ दिने व्रतालुले रातभरि जाग्राम बसी भोलिपल्ट बिहान उदाउँदो सूर्यलाई फेरि अर्घ दिएर व्रत समाप्त गर्छन् । पारिवारिक सुख शान्ति छ, कल्याण रोगबाट मुक्ति तथा विभिन्न मनोकांक्षा पूरा होस् भन्ने उद्देश्यले यो पर्व मनाउने हो ।

सूर्यको आराधनाबाट सुख, समृद्धि र सन्तान प्राप्ति एवं चर्मरोग निको हुने जनविश्वास रहेको व्रती सुधा कर्णले बताइन् । ज्योतिषशास्त्रका आधारमा चैती छठ पर्वको समयमा ब्रह्माण्डमा सूर्य दक्षिणायन हुने भएकाले कन्या राशि समय पर्ने र यस बेलालाई सूर्य प्रकाश प्रखर तथा प्रभावकारी र मानवका लागि आल्हादकारी समेत हुन्छ ।

चैती छठको तयारीमा रहेको श्रद्धालुले एक महिनाअघिदेखि नै बजारमा किनमेल गर्ने गर्दछ । पर्वको मुख्य प्रसादका रुपमा रहेको केरा, फलफूल, मिठाई, अदुवा, उखुलगायत बासबाट बनेका अन्य सामग्रीको किनमेल यति बेला अधिक मात्रामा हुने गर्छ । चार दिनसम्म मनाइने यो पर्वमा व्रती महिलाले भोजनमा माछा, मासु, लहसुन, प्याज, कोदो, मसुर आदि परित्याग गरी व्रत बस्ने गर्छन् ।

महाभारतमा द्रोपतीसहित पाँच पाण्डव अज्ञात बासमा रहँदा उक्त गुप्तवास सफल होस् भनी सूर्य देवतालाई आराधना गरेको उल्लेख छ । उक्त समय पाण्डव मिथिलाको किरात राजाका राज्यमा बास बसेको थियो । लोकगाथाअनुसार गुप्तबास सफल भएपछि सो समयदेखि छठ पर्व मनाउने परम्परा चलिआएको विश्वास रहेको छ ।

अर्कोतिर सूर्य पुराणअनुसार सर्वप्रथम अत्रिमुनिका पत्नी अनसुइयाले छठ व्रत बसेपछि अटल सौभाग्य र इच्छा पूरा भएको सम्झनामा त्यही दिनदेखि छठपर्वको शुरुआत गरिएको भनिन्छ ।

सातौँ शताब्दीमा श्रापबाट पीडित प्रसिद्ध कवि मधुर भट्टले सूर्यको उपासनापछि सुन्दर र कञ्चन शरीर पुनः प्राप्त गरेकाले त्यही दिनदेखि सूर्यको आराधना प्रारम्भ भएको अर्काथरिको मत छ ।

छठ पर्वमा व्रत बसे दुःख र दरिद्रताबाट मुक्ति पाइन्छ भन्ने विश्वास रहेको छ । सूर्य उपासना एक मौलिक परम्परा हो जसमा भिक्षा मागेर सूर्यलाई पूजा गर्ने गरिन्छ ।