आज गाईपूजा, भोलि गोवर्धन पूजा : गाईको धार्मिक महत्वदेखि गोवर्धन पर्वतको पूजाविधिसम्म

न्यूज ब्यूरो, जनकपुरधाम । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको दोस्रो ठूलो पर्व तिहारअन्तर्गत आज सोमबार गाईपूजा मनाइँदैछ । प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण औँसीका दिन गाईको पूजा गर्ने धार्मिक परम्पराअनुसार आज गाईलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानेर श्रद्धा र भक्तिपूर्वक पूजा गरिँदैछ ।

धार्मिक मान्यताअनुसार गाईमा सम्पूर्ण देवीदेवताको वास हुने विश्वास गरिन्छ । गाईलाई धन, समृद्धि, पवित्रता र मातृत्वको प्रतीकका रूपमा समेत लिइन्छ । गाईबाट प्राप्त हुने दूध, दही, घिउ, गोबर र गहुँत धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यमा प्रयोग गरिने भएकाले हिन्दू धर्ममा गाईको विशेष महत्व छ ।

यस्तो छ गाईपूजाको विधि

गाईपूजाका दिन बिहानै उठेर स्नान गरी घरआँगन सफा गरिन्छ । त्यसपछि गाईलाई नुहाइदिने वा सफा गर्ने, सिङमा तेल लगाउने, निधारमा टीका लगाउने तथा घाँटीमा फूलमाला र माला पहिर्‍याउने चलन छ ।

गाईको खुरमा तेल लगाउने, शरीरमा रङ लगाउने तथा मिठा खानेकुरा, घाँस र अन्य आहार खुवाएर पूजा गरिन्छ । गाईलाई अक्षता, फूल, धूप र दीप अर्पण गर्दै परिवारको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गरिन्छ ।

कतिपय स्थानमा गाईलाई घरको आँगनमा ल्याएर पूजा गर्ने र गाईको परिक्रमा गर्ने परम्परासमेत छ ।

धार्मिक विश्वासअनुसार गाईको पूजा गर्दा धनधान्य वृद्धि हुने, परिवारमा सुखशान्ति कायम रहने तथा लक्ष्मीको कृपा प्राप्त हुने मान्यता छ ।

भोलि गोवर्धन पूजा, गोरुको पनि गरिन्छ विशेष सम्मान

तिहारको चौथो दिन अर्थात् भोलि मंगलबार कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन गोवर्धन पूजा मनाइँदैछ । यस दिन गोरुपूजा, हलितिहार र अन्नकूट पर्वसमेत मनाउने परम्परा छ ।

गोवर्धन पूजा भगवान् श्रीकृष्णसँग सम्बन्धित पर्व हो । धार्मिक कथाअनुसार द्वापर युगमा भगवान् श्रीकृष्णले देवराज इन्द्रको प्रकोपबाट गोकुलवासीलाई बचाउन गोवर्धन पर्वतलाई आफ्नो कान्छी औँलामा उठाएका थिए ।

इन्द्रको वर्षाका कारण गोकुलमा बाढी र विपत्तिको अवस्था सिर्जना भएपछि श्रीकृष्णले गोवर्धन पर्वतलाई छाताजस्तै बनाएर गोकुलवासी र गाईवस्तुलाई आश्रय दिएको धार्मिक विश्वास छ । त्यसै घटनाको सम्झनामा गोवर्धन पर्वतको पूजा गर्ने परम्परा सुरु भएको मानिन्छ ।

गोबरबाट गोवर्धन पर्वत बनाएर पूजा गर्ने विधि

गोवर्धन पूजाका दिन बिहानै स्नान गरी घर तथा आँगन सफा गरिन्छ । त्यसपछि गाईको गोबरबाट घरको आँगन वा खुला स्थानमा गोवर्धन पर्वतको आकृति बनाइन्छ ।

गोबरबाट बनाइएको पर्वतलाई फूलमाला, अक्षता, चन्दन, धूप र दीपले सजाएर भगवान् श्रीकृष्णको पूजा गरिन्छ । पूजामा फलफूल, मिठाई, अन्न तथा विभिन्न परिकार चढाउने चलन छ ।

कतिपय स्थानमा गोवर्धन पर्वतको परिक्रमा गर्दै भगवान् श्रीकृष्णको आराधना गरिन्छ । अन्नकूटका रूपमा विभिन्न प्रकारका अन्न र पकवान भगवान्लाई अर्पण गर्ने परम्परा पनि छ ।

गोरुपूजा र कृषि संस्कृतिको महत्व

गोवर्धन पूजाकै दिन गोरुको पूजा गर्ने परम्परा छ । कृषि प्रधान समाजमा खेतबारी जोत्न, अन्न उत्पादन गर्न र खेतीपातीका काममा सहयोग पुर्‍याउने गोरुलाई सम्मानस्वरूप पूजा गरिन्छ ।

यस दिन गोरुलाई नुहाइदिने, सिङमा रङ लगाउने, निधारमा टीका लगाउने, फूलमाला पहिर्‍याउने र मिठो खानेकुरा खुवाउने गरिन्छ ।

गोरुलाई कृषि जीवनको महत्वपूर्ण सहयोगी मान्दै उनीहरूप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने दिनका रूपमा पनि यो पर्व मनाइन्छ ।

भोलिदेखि नेपाल संवत् ११४७ प्रारम्भ

गोवर्धन पूजाकै दिन नेवार समुदायले म्हः पूजा अर्थात् आत्मपूजा मनाउनेछन् । आफ्नो शरीर र आत्माको पूजा गरी आरोग्य, दीर्घायु, सुख तथा समृद्धिको कामना गर्ने यो पर्व नेवार समुदायको मौलिक सांस्कृतिक परम्परा हो ।

यसै दिनदेखि नेपाल संवत् ११४७ पनि प्रारम्भ हुनेछ । नेपाल संवत् नेपालको मौलिक राष्ट्रिय संवत्का रूपमा परिचित छ ।

यसरी तिहारको गाईपूजा र गोवर्धन पूजाले धार्मिक आस्थासँगै प्रकृतिप्रेम, पशुपक्षीप्रतिको सम्मान, कृषि संस्कृति, आत्मसम्मान र पारिवारिक सुखसमृद्धिको सन्देश दिने विश्वास गरिन्छ ।