सक्षम नेतृत्व र कुशल व्यवस्थापनले मुहार फेरेको मिर्चैया खानेपानी

न्यूज ब्यूरो, सिरहा । यो देश किन बनिरहेको छैन भन्ने प्रश्नको जवाफ एउटै छ, सही ठाउँमा सही मान्छे छैनन्, पुग्न सकिरहेका छैनन् । तर, यसै देशभित्र जुन क्षेत्र, ठाउँ र चिजमा सही र सक्षम नेतृत्व छन्, त्यहाँ उदाहरणीय कामहरु भएका छन्, भइरहेका छन् ।

मिर्चैयामा अवस्थित साना सहरी खानेपानी तथा सरसफाई उपभोक्ता संस्था, मिर्चैया गत २०७७ सालसम्म अस्तव्यस्त थियो । कतिसम्म भने खानेपानी संस्थाद्वारा जडित धाराको पानीको भर नै गर्न यहाँका उपभोक्ताले छाडिदिएका थिए । किनभने धारामा पानी आउने जाने ठेगान नै थिएन ।

व्यवस्थापकीय अभावका कारण आर्थिकलगायत समग्र रुपले लथालिङ्ग बनेको यो संस्थाको भविष्यमाथि समेत यहाँका बासिन्दाले शंका गर्न थालेका थिए । यसरी नचल्ने भएपछि मिर्चैयाका अगुवाहरु खानेपानी संस्थाका लागि नेतृत्व चयन गर्न भेला भए । उनीहरुले सक्षम र सही व्यक्ति चुनेर सर्वसम्मत सहमति नै गरेर नेतृत्व सुम्पिन प्रयत्न गरे ।

जसमा अहिलेका अध्यक्ष अंजय कुमार साहको नाम चर्चामा रह्यो । तर, त्यसो भएन । कतिपयले नेतृत्व चयनका लागि चुनाव नै हुनुपर्ने अडान राखे । नगरमा दलहरुको आफ्नो ‘प्रभाव र शक्ति’को मापन गर्ने चाहना पनि निर्वाचनको भित्री कारक बन्यो । सहमतिमा कार्यसमिति चयन गर्ने प्रयास असफल भएपछि उनीहरु लोकतान्त्रिक विधिबाट समिति चयन गर्ने निर्णयमा पुगे । र, २०७७ चैत २० मा चुनाव भयो ।

नौ सदस्यीय कार्यसमिति चयनका लागि भएको चुनावमा दलीय समूह खडा गरी ४ वटा प्यानल मैदानमा उत्रिए । जसमा अंजय नेतृत्वको सिंगो प्यानल नै फराकिलो मतान्तरले निर्वाचित भयो । निर्वाचित भएर आएलगत्तै अंजयले आफ्नो ‘टिम मेम्बर’सँगै सबै पक्षसँग समन्वय गरेर यस संस्थाको समस्या पहिचान र समाधानलाई प्राथमिकता दिएर दिनदिनै खट्न सुरु गरे ।

सुरुमा त चुनावका उनका प्रतिपस्र्धीहरुले ६ महिना पनि चलाउन नसक्नेसम्म भन्न भ्याइरहेका थिए । यो संस्था यतिसम्म खाडलमा परिसकेको थियो कि त्यो शंका स्वभाविक पनि लाग्थ्यो त्यतिबेला । तर, अंजय आफ्नो मिसनमा डटेर दृढतापूर्वक अगाडी बढे । अब यस संस्थालाई उनले नेतृत्व गरेको दुई वर्ष हुनै लागेको छ । र, आजको मितिमा खानेपानी संस्थाको समग्र अवस्था हेर्दा उल्लेख्य सुधार आइसकेको छ, मुहारै फेरिएको छ ।

कुनै पनि संस्थाको नेतृत्वमा सक्षम, सही र बुझेको व्यक्ति पुगेपछि कसरी मुहार फेर्छ भन्ने उदाहरण पनि बनेको छ मिर्चैयाको यो खानेपानी संस्था ।

के–के भयो सुधार ?
मिर्चैया खानेपानी संस्था मिर्चैया नगरपालिकाको वडा ४, ५, ६, ७ र ८ मा सञ्चालित छ । चुनावअघि यसको उपभोक्ता ३ हजार ७ सय ९५ थियो । तर, महसुल भने सबैले बुझाउँदैनथे । यस क्षेत्रका सबै सरकारी संस्थाहरु निःशुल्क पानी उपभोग गर्थे । महसुल थोरै उपभोक्ताले तिर्ने हुँदा मासिक रुपमा ५० हजारदेखि डेढ लाखसम्म मात्रै संस्थाको आम्दानी आउँथ्यो ।

जसका कारण यो संस्था चरम आर्थिक संकटमा पर्न गएको थियो । संस्था सञ्चालन गर्नै धौधौ परेको थियो । तर, खानेपानी संस्थाको नेतृत्वको जिम्मेवारी अंजयको काँधमा आएपछि गाउँगाउँमा पुगेर खानेपानी संस्था चल्ने आधार नै महसुल भएकाले सबैलाई समयमै महसुल बुझाउन ‘कन्भिन्स’ गरे । जिम्मेवार बनाए । खानेपानीको दुरुपयोग रोक्न उपभोक्तालाई सचेतना दिए । सरकारी कार्यालयहरुलाई पनि आम जनता झैं मसहुल तिर्ने ग्राहक बनाए ।

उपभोक्ताहरुको विवरण व्यवस्थित बनाए । धारामा पानी आउने जाने टुंगो थिएन । कर्मचारीलाई उनले चनाखो र जिम्मेवार बनाए । कर्मचारीलाई समयमै मिटर रिड गर्ने बनाए । उपभोक्ताको समस्यालाई ‘क्विक रिस्पोन्स’ गर्न जिम्मेवार बनाए । समयमै महसुल नबुझाउनेलाई जरिवाना लाग्ने बनाए । अब पानी पनि समयमै विहान बेलुका आउँछ । उपभोक्ताले महसुल पनि समयमै बुझाउँछन् ।

अहिले खानेपानीको आम्दानी उल्लेख्य रुपमा बढेर गएको छ । मासिक औसतमा महसुलबाट ५ लाखभन्दा माथि आम्दानी भइरहेको खानेपानी संस्थाले जनाएको छ । पानीको माग अनुसार सिजनमा आम्दानी बढ्ने पनि गरेको छ । अहिले उपभोक्ता संख्या वृद्धि भएर ४२ सय पुगेको छ । अहिलेको मितिमा यो संस्थालाई आफ्नै आम्दानीबाट संस्था सञ्चालन गर्न, कर्मचारीलाई तलब खुवाउन, किस्ता तिर्न पुगिरहेको छ ।

यति मात्र होइन, यसअघि उपभोक्ताले महसुल बुझाउन कार्यालयमै आउनुपर्ने बाध्यता थियो । तर, अब भने उपभोक्ताको त्यो बाध्यता हटेर गएको छ । खानेपानी संस्थाले मोबाइल बैंकिङ, इसेवा र घरमा मिटर रिड गर्न जाने रिडरमार्फत् समेत तत्कालै महसुल बुझाउने र रसिद पाउने प्रवन्ध गरिदिएको छ । यसले उपभोक्ताको भन्झट समाप्त मात्र भएको छैन, समयको बचतसमेत भइरहेको छ ।

यसअघि कोहि उपझोक्ता ठाउँ सर्दा नयाँ धारा नै जडान गर्नुपर्ने हुन्थ्यो । अब भने ठाउँसारी र अन्य व्यक्तिको नाममा नामसारी पनि हुने व्यवस्था संस्थाले मिलाएको छ । खानेपानी संस्थाले यसै आर्थिक वर्षभित्र ५ वटै वडामा ५ हजार लिटरको ट्यांकीसहितको सार्वजनिक खानेपानी धारासमेत जडान गर्दैछ । सर्वसाधारणको चाप रहने तर, खानेपानीको अभाव भएको ठाउँमा जडान गरिने यो धाराबाट निःशुल्क पानी खान पाइनेछ ।

तर, अध्यक्ष साह भने आफू यतिले मात्र सन्तुष्ट नरहेको बताउँछन् । अहिले वितरण हुने पानी खानेयोग्य भएपनि यसलाई अझ शुद्ध बनाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको उनको भनाइ छ । खानेपानी संस्थालाई सरकारहरुबाट केहि आर्थिक सहयोग भए मिनिरल वाटर जस्तै खानेपानी जनतालाई खुवाउन सकिने र अझ राम्रो गर्न सकिने उनले बताए ।

खानेपानी जनताले निःशुल्क पाउनुपर्ने पक्षमा आफू रहेको तर, यसका लागि सरकारले सहयोग गर्न ढिलाई गरेको गुनासो उनी गर्छन् । स्थानीयदेखि केन्द्र सरकारसम्मलाई आग्रह गरेको भन्दै आफू शुभ समाचारको पर्खाइमा रहेको उनले बताए । यसै नगरपालिकाको अन्य वडाहरुमा पनि खानेपानीको आवश्यकता रहेको भन्दै यसका लागि तीनै तहका सरकारले जोड लगाइदिनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

बजारमा पानी पनि चर्को रुपमा महंगो भएको भन्दै निकट भविष्यमा सहुलियत दरमा बजारमा बोतल र जारमा ‘मिनिरल वाटर’ उपलब्ध गराउने योजनासमेत संस्थाको रहेको उनले बताए । यसका लागि खानेपानी मन्त्रालयले आवश्यक सहयोग गर्नुपर्ने अध्यक्ष साह बताउँछन् ।