'पुरुषोत्तम यादव' - जेनजी विद्रोहका अगुवा बन्दैछन् मधेशका जमिनी नेता
यसैले होला, सभापति रवि लामिछानेले चुनावताका स्टार प्रचारक झैं खटिएका पुरुषोत्तमलाई देखाउँदै भनेका थिए - मधेशले बल्ल अब असली लिडर पाएको छ ।

२०८३ मंसिर २ बुधबार, बिहान ९:५३ बजे६ मिनेट पढाइ
जनकपुरधाम । नेपालमा गत वर्ष भदौ २३ र २४ गते भएको जेनजी विद्रोहपछि नेपाली राजनीतिक वृत्तमा एकाएक चर्चामा आएको नाम हो - पुरुषोत्तम यादव । जेनजी आन्दोलनका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यालय, काठमाडौंसँग अनुमति लिने यादवले त्यसअघि नै आन्दोलनको लामो तयारी गरेका थिए । सडकमा युवाहरूको असन्तुष्टि संगठित गर्ने र आन्दोलनलाई एउटा आकार दिने प्रक्रियामा उनको भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो ।
राजनीतिक आन्दोलनहरू सामान्यतः तत्कालीन असन्तुष्टिको जगमा जन्मिन्छन् । तर, त्यसलाई संगठित स्वरूप दिन विचार, निरन्तर संवाद, योजना र समन्वय आवश्यक हुन्छ । यादवले जेनजी आन्दोलनको तयारीका क्रममा यही पक्षमा काम गरेका थिए । सामाजिक सञ्जालदेखि युवाहरूबीचको प्रत्यक्ष संवादसम्म उनले आन्दोलनको वातावरण निर्माण गर्न सक्रियता देखाए । विभिन्न पृष्ठभूमिका युवाहरूलाई एउटै अभियानमा जोड्ने उनको प्रयासले आन्दोलनको प्रारम्भिक संगठनात्मक आधार तयार गर्न सहयोग पुर्यायो ।

यादवको परिचय भने आन्दोलनबाट मात्रै सुरु भएको होइन । यसअघि उनी अध्ययनसँगै व्यवसायमा पनि संलग्न थिए । भारतमा पत्रकारिता तथा आमसञ्चार अध्ययन गरेका पुरुषोत्तमको सिरहाको मिर्चैयानजिकै इँटा उद्योगसमेत छ । अध्ययन, व्यवसाय र सामाजिक गतिविधिलाई सँगसँगै अघि बढाइरहेका उनको रुचि भने देशको राजनीतिक अवस्था, शासन प्रणाली र सार्वजनिक जीवनका समस्यातर्फ बढ्दै गएको थियो ।
राजनीतिमा पुस्तान्तरण, सुशासन र जवाफदेहिताको बहस चलिरहेका बेला युवाहरूको आवाजलाई संगठित रूपमा उठाउनुपर्ने आवश्यकता उनले महसुस गरे । यही सोचबाट 'वेकअप नेपाल' नामक अभियानमार्फत उनले सामाजिक तथा राजनीतिक गतिविधि अघि बढाए । देशको समसामयिक अवस्थाबारे युवाहरूलाई सचेत बनाउने, उनीहरूलाई सार्वजनिक बहसमा सहभागी गराउने र परिवर्तनका पक्षमा संगठित गर्ने अभियान उनको प्राथमिकतामा रह्यो ।
आन्दोलनबाट राजनीतिक यात्रासम्म
२०८२ भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी विद्रोहले नेपालको राजनीतिमा नयाँ अध्याय सुरु गर्यो । लामो समयदेखि शासन सञ्चालन, भ्रष्टाचार, अवसरको असमानता र राजनीतिक नेतृत्वप्रति युवाहरूमा बढ्दै गएको असन्तुष्टि सडकमा अभिव्यक्त भयो । आन्दोलनले तत्कालीन केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकार विस्थापित गर्यो । त्यसपछि पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार गठन भयो र देश निर्वाचनको प्रक्रियातर्फ अघि बढ्यो ।
यी घटनाक्रमले र परिवर्तनकारी वातावरणमा यादवको सार्वजनिक परिचय पनि फराकिलो हुँदै गयो । सडकमा उठेको आवाजलाई दीर्घकालीन राजनीतिक प्रक्रियासँग जोड्नुपर्ने यसलाई अझ सशक्त बनाउनुपर्ने निष्कर्षसहित उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को राजनीतिमा सक्रिय भए । आन्दोलनका क्रममा उनले हाँसिल गरेका संगठनात्मक अनुभवलाई उनले पार्टी राजनीतिमा उपयोग गर्न थाले ।
पुरुषोत्तमको राजनीतिक प्रवेश केवल पार्टीको सदस्यता वा औपचारिक आबद्धतामा मात्रै सीमित रहेन । देशका अन्य भागसँगै खासगरी मधेशमा उनले पार्टीको संगठन विस्तार, नेता–कार्यकर्ताबीच समन्वय, नयाँ पुस्तालाई राजनीतिक गतिविधिमा जोड्ने र निर्वाचनकेन्द्रित अभियानलाई आक्रमक ढंगले अघि बढाए । युवा पुस्तामा अत्यधिक लोकप्रिय उनी चुनावमा रास्वपाको स्टार प्रचारक झैं देखिन्थे ।
संगठन निर्माणमा सक्रिय भूमिका
मुलुकमा चुनावबाट रास्वपाले झन्डै दुई तिहाइको सरकार बनाएको छ । सभापति रवि लामिछानेले पार्टी चलाइरहेका छन् भने प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले सरकार हाँकिरहेका छन् । पुरुषोत्तम सांसद बने । तर, उनको परिचय अब यति मात्रै रहेन । उनी पार्टीको शिर्ष नेतृत्व तहमा पुगेका छन्, अर्थात् पार्टीले उनको खुबीलाई मुल्यांकन गर्दै उनलाई केन्द्रीय सहमहामन्त्री बनाएको छ ।
राजनीतिमा जनसमर्थन जुटाउनु एउटा पक्ष हो भने त्यसलाई दिगो संगठनमा रूपान्तरण गर्नु अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । आन्दोलन र चुनावका क्रममा देखिएको उत्साहलाई पार्टीको संरचनाभित्र व्यवस्थित गर्नु नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूका लागि चुनौतीपूर्ण काम हो । नयाँ जिम्मेवारी पाएपछि सहमहामन्त्री यादवले खासगरी मधेशमा झन् उत्साहजनक ढंगले संगठन विस्तार थालेका छन् ।

रास्वपाले परम्परागत दलहरूको संगठनात्मक शैलीभन्दा फरक अभ्यास अघि बढाउने प्रयास गरिरहेको छ । पार्टीका सम्भावित उम्मेदवार, समर्थक, युवा र विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिहरूलाई जोड्ने उद्देश्यले क्यान्डिडेट क्लबजस्ता संरचना निर्माण भइरहेका छन् । यस पृष्ठभूमिमा यादव विशेषगरी नयाँ पुस्तालाई पार्टीसँग जोड्ने, राजनीतिक गतिविधिमा उनीहरूको सहभागिता बढाउने र स्थानीय तहसम्म संगठनात्मक पहुँच विस्तार गर्ने काममा निरन्तर खटिरहेका छन् ।
मधेशका पुरुषोत्तम र सम्भावनाको राजनीति
सिरहाको नरहा गाउँपालिका निवासी यादवको पृष्ठभूमिले उनको राजनीतिक यात्रामा मधेशको सामाजिक तथा राजनीतिक परिवेशलाई पनि महत्त्वपूर्ण बनाउँछ । मधेश लामो समयदेखि राजनीतिक प्रतिनिधित्व, समावेशिता, शिक्षा, रोजगारी र विकासका सवालमा बहसमा रहँदै आएको क्षेत्र हो ।
मधेशको स्थानीय समाज, यहाँको राजनीतिक चेतना र युवाहरूको आकांक्षालाई राष्ट्रिय राजनीतिक बहससँग जोड्नु नयाँ पुस्ताका नेताहरूका लागि महत्त्वपूर्ण विषय हो । यादवले आफ्नो राजनीतिक यात्रालाई अगाडि बढाउँदै गर्दा मधेशका युवाहरूको अपेक्षा, स्थानीय समस्याको पहिचान र राष्ट्रिय नीतिनिर्माणमा क्षेत्रको सहभागितालाई कसरी सम्बोधन गर्छन् भन्ने विषयले पनि उनको आगामी भूमिका निर्धारण गर्नेछ ।
उनको अध्ययन, व्यवसाय र आन्दोलनको अनुभवलाई हेर्दा उनीसँग सामाजिक परिवेश बुझ्ने र फरक क्षेत्रका मानिसहरूसँग सम्पर्क स्थापित गर्ने आधार छ । अब त्यसलाई सार्वजनिक नीति, संगठन निर्माण र जनताका वास्तविक मुद्दासँग जोड्ने अवसर उनका अगाडि छ । हुन त उनी यसतर्फ अग्रसर देखिन्छन् ।
पुरुषोत्तमको एउटा बडो सकारात्मक स्वभाव छ, जहाँसुकै पार्टीको कार्यक्रममा जाँदा भुइँका सर्वसाधारण मानिससँगै बस्ने, कुराकानी गर्ने र घुलमिल हुन खोज्ने । यसअघिसम्म नेताको सामन्ती व्यवहार देखेर आजित समाजमा उनको यो उच्च संस्कारले उनलाई जमिनी नेताका रूपमा स्थापित गरिरहेको छ ।
यसैले होला - सभापति लामिछानेले चुनावताका पुरुषोत्तमलाई देखाउँदै भनेका थिए - मधेशले बल्ल अब असली लिडर पाएको छ ।
उनी भन्छन्, 'राजनीति भनेको सेवा हो, हामी राजनीति गर्ने मान्छे जनताको सेवक हौं भन्ने बुझ्नुपर्छ, जनतामाथि हुकुम जमाउने समय अब सक्यो, सामन्ती नेताहरूलाई हामीले फालिसक्यौं, अब जनताले नेतालाई ढोग्ने होइन, नेताले जनतालाई ढोग्ने हो ।'
नयाँ पुस्ताको राजनीतिक अभ्यास
जेनजी विद्रोहले एउटा पुस्ताको असन्तुष्टि मात्रै व्यक्त गरेन, राजनीतिक नेतृत्व र शासन प्रणालीप्रति नयाँ पुस्ताले राखेका अपेक्षालाई पनि राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा ल्यायो । सुशासन, पारदर्शिता, अवसरको समानता, जवाफदेहिता र राजनीतिक सहभागिता आन्दोलनका प्रमुख सरोकार बने ।
यादवजस्ता आन्दोलनबाट उदाएका पात्रहरूको भूमिका यहीँबाट थप महत्त्वपूर्ण हुन्छ । सडकमा युवाहरूलाई एकत्रित गर्ने अनुभवलाई संस्थागत राजनीतिमा कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने प्रश्न उनीहरूको राजनीतिक यात्राको मुख्य विषय हो । आन्दोलनले सिर्जना गरेको ऊर्जा संगठन, नीति र सार्वजनिक सेवामा रूपान्तरण गर्न सके मात्रै त्यसको दीर्घकालीन प्रभाव स्थापित हुन सक्छ ।
राजनीतिमा नयाँ अनुहारको प्रवेशसँगै नयाँ कार्यशैली, विचार र नेतृत्व संस्कृतिको अपेक्षा पनि जोडिएको छ । त्यसैले यादवका लागि राजनीतिक अध्ययन, नीतिगत स्पष्टता, स्थानीय मुद्दाको गहिरो बुझाइ, जनतासँगको निरन्तर सम्बन्ध विस्तारसँगै नेतृत्व क्षमता र संगठनात्मक सक्रियतालाई नियमित राजनीतिक अभ्यासमा निरन्तरता दिनु उनको आगामी यात्राको महत्त्वपूर्ण पक्ष हुनेछ ।
सडकको अनुभवबाट संस्थागत राजनीतितर्फ
नेपालको राजनीतिमा विभिन्न आन्दोलनबाट उदाएका पात्रहरूको आफ्नै इतिहास छ । तर, नयाँ पुस्ताका लागि अहिलेको अवसर र चुनौती दुवै फरक छन् । उनीहरूले केवल पुरानो राजनीतिक अभ्यासको आलोचना गरेर पुग्दैन, त्यसको विकल्पका रूपमा नयाँ कार्यशैली र परिणाममुखी राजनीतिक संस्कार पनि स्थापित गर्नुपर्नेछ ।
यादवका लागि पनि अबको यात्रा आन्दोलनको नेतृत्वमा देखिएको परिचयलाई संगठनात्मक क्षमता, राजनीतिक विचार र सार्वजनिक जिम्मेवारीसँग दह्रोसँग जोड्ने समय हो । युवाहरूलाई संगठित गर्ने अनुभवलाई जनताको दैनिक जीवनसँग जोडिएका सवालमा उपयोग गर्न सके उनको राजनीतिक भूमिका थप फराकिलो बन्न सक्छ ।
जेनजी विद्रोहले जन्माएको नयाँ राजनीतिक चेतनाका प्रतिनिधि पात्रमध्ये एकका रूपमा परिचित यादवको यात्रा अहिले प्रारम्भिक चरणमै छ । आन्दोलनबाट प्राप्त पहिचानलाई दीर्घकालीन राजनीतिक योगदानमा रूपान्तरण गर्ने अवसर उनीसँग छ । उनको आगामी राजनीतिक सक्रियता, संगठन निर्माणमा योगदान र सार्वजनिक जीवनप्रतिको प्रतिबद्धताले नै उनको यात्राको दिशा र पहिचान अझ फराकिलो पार्दै लैजानेछ ।
कस्तो महसुस भयो ?
प्रतिक्रिया दिन साइन इन गर्नुहोस्
AI सारांश र अडियो स्वचालित रूपमा तयार गरिएको — सम्पादकीय निगरानीमा प्रकाशित।

















टिप्पणी
आफ्नो विचार राख्न साइन इन गर्नुहोस्।
लोड हुँदै…