निरन्तर लकडाउन र निषेधाज्ञाले बिजुली 'मिटर रिडर' पनि चेपिए

न्यूज ब्यूरो, जनकपुरधाम । पछिल्लो समय नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको आर्थिक अवस्था सुधारोन्मुख देखिए पनि यसले त्यहाँ कार्यरत कर्मचारी तथा कामदारको उचित व्यवस्थापन गर्न नसकेको गुनासो बढिरहेको छ । यो विषय उच्च तहका कर्मचारीदेखि दैनिक खटिनेसम्म उस्तै छ ।

अझ २४सै घन्टा काममा खटिने कामदार तथा मिटर रिटर व्यवस्थापनबाट चेपिएको वा बढी मर्कामा परेको गुनासो बाहिर आएको छ । प्राधिकरणले कर्मचारी व्यवस्थापन मात्र होइन दैनिकरूपमा काम गर्ने कामदारबीच नै विभेद गरेको देखिएको छ । संस्थामा अहिले स्थायी, करार, ज्यालादारी, म्यादी र गोटागन्तीका कर्मचारी कार्यरत छन् ।

विगत लामो समयदेखि ज्यालादारी कर्मचारी जसले आफूलाई मर्कामा परेको भन्दै आएका थिए । अहिले यो समस्या गोटागन्तीमा काम गर्ने कामदारमा सरेको छ । उनीहरू आफू मर्कामा परेको वा विभेद भएको भनिरहेका छन् । स्थायी, म्यादी, करार वा ज्यालादारी सरह सेवा सुविधा नपाएको भन्दै गोटागन्तीमा काम गर्ने कामदार (मिटर रिटर) ले निरन्तर गुनासो गर्दै आएका छन् ।

प्राधिकरणका कर्मचारीले मिटर रिडिङ गर्न नसक्ने वा नभ्याउने ठाउँमा ठेक्कामा यस्तो काम दिइएको हुन्छ । दैनिक ठेक्कामा काम गर्ने व्यक्ति वा कामदार समयान्तरमा प्राधिकरण आफैंले दिनगन्ती वा मिटर रिडिङ गरेको आधारमा सेवा–सुविधा दिने गरी राखेको हुन्छ । यस्ता कामदारले दैनिक कति ग्राहकको मिटर रिडिङ गरे त्यही आधारमा तलब पाउँछन् ।

प्राधिकरणले १० वर्षदेखि गोटागन्तीमा मिटर रिडर राखेको छ । अहिले देशभर करिब ६ सय गोटागन्तीका मिटर रिडर रहेको अनुमान छ । उनीहरूले करार वा ज्यालादारी कर्मचारी सरह सुविधा नपाएको भन्दै गुनासो पोखेका छन् ।

एउटै प्रकृतिको काम गर्ने कर्मचारीबीच विभेद गरिएको पनि उनीहरूको दाबी छ । अघिल्लो वर्षको वार्षिकोत्सवमा जस्तै गत वर्ष (आर्थिक वर्ष २०७६/७७०) पनि गोटागन्तीका मिटर रिडरलाई सेवा सुविधा नदिइएको ‘मिटर रिडर संघर्ष समिति’का सचिव उज्वल झाले बताए ।

‘स्थायी, ज्यालादारी वा अन्य कर्मचारीलाई वार्षिकोत्सव भत्ता वा सुविधा दिइयो तर हामीलाई दिइएन,’ उनले भने, ‘हामीलाई ठेक्काका वा गोटागन्तीका कर्मचारी भनेर हेपियो । ज्यालादारी वा करारका कर्मचारीले जति काम गर्छन् हामीले पनि त्यति नै गरिरहेका छौं ।’

एउटै संस्थामा कार्यरत कर्मचारीबीच यसरी विभेद गर्न नपाइने झाको गुनासो छ । प्राधिकरणकै कारण आफूहरू अन्यायमा परेको उनको बुझाई छ । प्राधिकरणको ३५ औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा संस्थामा कार्यरत कर्मचारी (स्थायी, म्यादी, करार, ज्यालादारी) लाई जनही ७ हजार रुपैयाँ ‘वार्षिकोत्सव खर्च’ दिने निर्णय गरिएको थियो ।

यसमा गोटागन्ती अर्थात् दैनिक ग्राहकको संख्या गनेर मिटर रिडिङ गर्ने कामदार छुटेका छन् । प्राधिकरणले निरन्तर नाफा गरेको प्रचार गर्ने तर दुःख गरेर काम गरेका कर्मचारीलाई चेप्ने नियत लिएको पनि धेरैको गुनासो छ ।

सञ्चालक समितिको भदौ १७ गतेको निर्णय अनुसार वार्षिकोत्सव खर्च दिने यसअघिको निर्णय कार्यान्वयन गर्न/गराउन भन्दै अर्थ निर्देशनालयलाई परिपत्र गरिएको छ । यसरी व्यवस्थापनले दैनिक खटेर काम गर्ने कामदारलाई चोट पुर्याएको भन्दै धेरै मिटर रिडरले असन्तृष्टि जनाएका छन् ।

कोरोना महामारीमा पनि दिनरात खटेर काम गर्ने मिटर रिडरलाई वार्षिकोत्सव भत्तामा नसमेटिएको प्राधिकरण कर्मचारी संघ प्रदेश २ का अध्यक्ष राजकिशोर भिनवारले बताए । ‘संस्थाको आय संकलनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने कार्मचारीलाई बेवास्ता गर्दा ग्राहक तथा वितरण सेवामै प्रतिकूल असर पर्नेछ,’ उनले भने, ‘यस्ता कर्मचारीको मनोबल उच्च राख्न पनि सबै कर्मचारी सरह वार्षिकोत्सव भत्ता दिइनुपर्छ ।’

सुरुमा ठेक्काको माध्यमबाट सेवा प्रवेश गरेको हुँदा यस्ता कर्मचारीलाई कुन सुविधा कसरी दिने भन्ने उल्लेख नभएको प्राधिकरणकी सूचना अधिकारी लीला अर्यालले बताइन् । ‘दैनिक गुनासो आइरहन्छ, यो तल्लो निकायबाट गर्न सकिने काम पनि रहेन,’ उनले भनिन्, ‘गुनासोकर्ताले उच्च व्यवस्थापनमै आफ्नो कुरा राख्नु उचित हुन्छ ।’

प्राधिकरणले १० वर्ष अगाडि गोटागन्तीमा मिटर रिडिङ गर्नेलाई एउटा ग्राहकको मिटर जाँच (रिडिङ) गरेबापत २।५० रुपैयाँ दिन्थ्यो । दुई वर्षयता यसलाई बढाएर ६.५० रुपैयाँ पुर्याएको छ । यही आधारमा एक जना कामदारले महिनामा २ हजार ग्राहकको मिटर जाँच गर्यो भने १३ हजार रुपैयाँ पाउँछ । यो ज्यादै न्यून बेतन हो ।

यसो हुँदा सानो संख्यामा रहेका गोटागन्तीका कामदार वा मिटर रिडरको मनोबल उच्च राख्न र मिटर रिडिङमा समस्या आउन नदिन पनि प्राधिकरणले अन्य सरह सुविधा दिनु उचित देखिन्छ । यसै पनि प्राधिकरणले गत आर्थिक वर्षमा ११ अर्ब ५ करोड ६० लाख रुपैयाँ मुनाफा कमाएको दाबी गरेको छ ।

यसो हो भने ६ सय मिटर रिडरलाई ७ हजारका दरले वार्षिकोत्सव भत्ता दिँदा ४२ लाख रुपैयाँ चाहिन्छ । यो रकम उसको नाफाको निकै सानो हिस्सामात्र हो । सानो रकमले कामदारको एउटा तप्कामा सकारात्मक सन्देश जान्छ भने त्यो गर्नु उचित देखिन्छ ।