सपना पूरा गर्न र सिर्जनशील बन्न यस्तो सुझाब

-रासस, नेपाल

 

भनिन्छ, जे हुन्छ राम्रोका लागि हुन्छ । कुनै काम नगर भन्दा वा निषेध गर्दा हामीलाई नराम्रो लाग्नु स्वाभाविक हो । तर कैयौंपल्ट भने निषेध पनि उपयोगी हुन्छ ।

केही महिनाअघि अमेरिकी गृह मन्त्रालय र बेलायतको यातायात मन्त्रालयले मध्य एसिया र उत्तरी अफ्रिकाको आकाश हुँदै जाने उडानमा स्मार्टफोनबाहेक अन्य इलेक्ट्रोनिक ग्याजेट्स जस्तै ल्यापटप वा ट्याब्लेटलगायत लैजान नपाइने आदेश जारी गरेका थिए ।

इन्टरनेट र इलेक्ट्रोनिक्सको युगमा मानिसका लागि जीवनदायिनी अक्सिजनजस्तो रहेका यी ग्याजेट्स बोक्न प्रतिबन्ध लगाउँदा ठूलै होहल्ला भयो, तर प्रतिबन्ध हटाइएन । 
प्रतिबन्धको मजाक उडाउँदै अरब राष्ट्र जोर्डनको रोयल जोर्डानियन एयरलाइन्सले यस्ता १२ कामको सूची जारी गर्‍यो, जुन काम १२ घन्टा लामो उडानमा कुनै ल्यापटप वा ट्याब्लेटको उपयोग नगरी गर्न सकिन्थ्यो । सूचीमा ११ औं नम्बरमा सुझाएको कुरा थियो– जिन्दगीको अर्थ बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस् ।

हुन त रोयल जोर्डानियन एयरलाइन्सले यो सूची अमेरिकी र बेलायती प्रतिबन्धको मजाक उडान तयार पारेको थियो । तर एयरलाइन्सले उडानका बेला समय बिताउन दिएको सुझावमध्ये सबैभन्दा महत्वपूर्ण सुझाव नै यात्रा गरिरहँदा आफ्नो जीवनको महत्व र अर्थमाथि गहिरो सोचविचार गर्नु थियो ।

यथार्थमा यो निकै घतलाग्दो सुझाव हो । समय खाली हुँदा आफैंसँग कुराकानी गर्दै हामी आफ्नो जिन्दगीको महत्व र अर्थमाथि सोचविचार गरौं । आफूलाई समय दिऔं । आजको व्यस्त दिनचर्यामा यस्तो सोच्नु पनि निकै कठिन छ ।

हिजोआज हामीले गर्ने एउटा गुनासो हो– बालबालिका सिर्जनशील काम गर्दैनन् । त्यसो हुनुको मुख्य कारण नै हिजोआज बालबालिका हुन् वा युवा वा अधबैंसे सबै आफ्नो खाली समय स्मार्टफोन, ल्यापटप वा ट्याब्लेटजस्ता ग्याजेट्ससँग मात्र बिताइरहेका हुन्छन् ।

आज मानव जीवन अनेकथरीका मेसिनले घेरिएको छ । साँच्चै भन्ने हो भने हिजोआज मेसिनले नै मानिसको जीवन सञ्चालन गरिहेको छ भन्नु अनुचित नहोला ।
अहिले हामी न राति आरामले मस्त सुत्न पाउँछौं, न त दिउँसो नै एकछिन आराम । कुनै बेला फोनमा कसैलाई जबाफ दियो, कुनै बेला इ–मेलको उत्तर दियो भने कुनै बेला सामाजिक सञ्जालमा नचाहेर पनि म्यासेज ग¥यो वा प्रत्युत्तर दियो । किनभने प्रतिस्पर्धामा अघि रहन पब्लिक रिलेसन कायम राख्न अत्यन्त आवश्यक छ ।

त्यसमाथि तीव्र गतिमा विकसित प्रविधिले हाम्रो हातमा स्मार्टफोन र ट्याब्लेट थमाइदिएको छ । यसले हामी घर वा कार्यालय वा बाहिर जहाँ भए पनि गधाजस्तै लगातार काममा जोतिइरहेका हुन्छौं ।

हामीसँग आफ्ना बारेमा सोच्न एकछिन पनि फूसर्द छैन । कमाउनेबाहेक हामी आफ्नो जीवनमा के चाहन्छौं वा हाम्रो जीवनको अर्थ के हो, हामीसँग यस्ता सार्थक कुरा सोच्ने समय कुनै समय छैन । 

यस्तो बेला रोयल जोर्डानियन एयरलाइन्सले हाम्रो यात्राका बेला आफ्नाबारेमा सोच्ने अवसरका रुपमा उपयोग गर्न दिएको सुझाव अत्यन्त सान्दर्भिक र उपयोगी छ ।
सन् २०१२ मा एउटा अध्ययनले हामीले मन मस्तिष्क खाली राख्दा कैयौं समस्याको समाधान एकैछिनमा निस्कने तथ्य पत्ता लगाएको थियो ।

कैयौंपल्ट सिर्जनशील विचार वा सोच पनि आउँछन्, किनभने मानिस स्वभावैले दिउँसै सपना देख्ने प्राणी हो ।

रचनात्मकता र सपनाको आपसमा गहिरो सम्बन्ध हुन्छ । महान वैज्ञानिकहरूदेखि लिएर नोबेल पुरस्कार जित्ने रसायनशास्त्रीसम्म सबैले खाली मस्तिष्कको सर्वोत्तम उपयोग गरेका छन् ।

यहाँसम्म कि विश्वका महान विचारकहरू पनि चौबिसै घन्टा मन मस्तिष्कलाई कुनै न कुनै काममा व्यस्त नराख्न सुझाव दिन्छन् । बरु मन मस्तिष्कलाई आराम गर्ने अवसर दिनुपर्छ ।

अमेरिकी मनोवैज्ञानिक एमी फ्राइसका अनुसार हाम्रो मन मस्तिष्कले आराम गर्दा हाम्रो अतित पनि सम्झन्छ । र, यस्तो स्थितिमा मन मस्तिष्कले आफैं नै स्वचालित रुपमा हाम्रो वर्तमान स्थितिलाई ती पुराना सम्झना र भावनासँग जोड्छ ।

यसपछि एउटा नयाँ सोच र जुक्ति उत्पन्न हुन्छ । तपाईं आफैंले पनि याद गर्नु भएको हुन सक्छन् कि जब सबै चिन्ताबाट मुक्त भएर कुनै सोचविचार गर्नु हुन्छ भने निकै छिटो र उत्तम समाधान तपाईंको मन मस्तिष्कले सुझाउँछ । 

अमेरिकी ग्राफिक डिजाइनर मेगन किङका अनुसार कहिलेकाहीं कुनै एउटा प्रोजेक्टमा पूरा दिन काम गर्छिन्, तर कुनै नयाँ विचार वा आइडिया फूर्दैैन । र, जब उनी राति मस्त निदाएर उठ्छिन् १५ मिनेटमै विभिन्न नयाँ सोच र आइडियासहित काम गर्न थाल्छिन् ।

तर उनले यसरी मस्त सुत्ने अवसर भने कमै मात्र पाउँछिन्, किनभने कामबाहेक धेरैजसो समय स्मार्टफोनमा व्यस्त हुन्छिन् ।

रिसर्च कम्पनी निल्सनका अनुसार अधिकांश अमेरिकी दैनिक साढे १० घन्टा इलेक्ट्रोनिक ग्याजेट्समा समय बिताउँछन् ।
बेलायतीहरूको स्थिति पनि यस्तै छ । हिजोआज कोही पनि मस्तिष्क खाली राखेर बस्नै चाहँदैनन् ।

केही वैज्ञानिकले गरेको एउटा अध्ययनमा केही व्यक्तिलाई ६ देखि १५ मिनेटसम्म कुनै ग्याजेट नचलाई चुपचाप एक्लै बस्न भने र केहीलाई भने इलेक्ट्रिक सक (विद्यतीय झड्का) लिने विकल्प दिए । अचम्मलाग्दो कुरा के भयो भने अधिकांश सहभागीले दोस्रो विकल्प अर्थात विद्युतीय झड्का लिने बताए ।

अमेरिकाको भर्जिनिया युनिभर्सिटीका मनोविज्ञानका प्रोफेसर डेनियल विलिंघम खाली हुँदा हाम्रो मस्तिष्कले फरक तरिकाले सोचविचार गर्ने बताउँछन् । र, जब हामी कम्प्युटर, ल्यापटप वा स्मार्टफोन चलाउँछौं, त्यसबेला फरक तरिकाले काम गर्छ ।

हाम्रो मस्तिष्कमा दुई भाग हुन्छन्– एउटा भित्री र अर्को बाहिरी । मस्तिष्कको भित्री भाग दिउँसो ज्यादा सक्रिय हुन्छ, जसलाई डिफल्ट नेटवर्क भनिन्छ । हामीले आफ्ना बारेमा सोचविचार गर्दा भित्री भागले बढी प्रभावकारी रुपमा काम गर्छ । 

मस्तिष्कका यी दुवै भाग आपसमा जोडिएका हुन्छन् । तर दुवै भागले एकैपल्ट वा सँगसँगै काम गर्दैनन् । यसको अर्थ एक पटकमा हाम्रो मस्तिष्कको एउटा भागले मात्र काम गर्छ ।
जब हामी कुनै ग्याजेट्समा व्यस्त हुन्छौं, त्यसबेला हाम्रो मस्तिष्क सिर्जनशील हुन पाउँदैन । अहिलेका बालबालिका, किशोर र युवा सबैको सबैभन्दा ठूलो समस्या नै ग्याजेट्स हो ।
तर अहिले धेरैले यसलाई  गम्भिरतापूर्वक लिन थालेका छन् । कतिपयले त ग्याजेट्समा झुन्डिइरहने आफ्नो बानी समेत फेरिरहेका छन् । जस्तो कि ग्राफिक डिजाइनर किङले फेसबुक चलाउन छाडेकी छन्, जबकि उनी सबैभन्दा बढी फेसबुकमा नै व्यस्त हुन्थिन् ।

यसैगरी प्रोफेसर विलिंघम पनि घुुम्न निस्कँदा आफूसँग पहिलेजस्तो पडकास्ट लैजाँदैनन् । साथै उनले टेलिभिजन र स्मार्टफोनको प्रयोग पनि धेरै कम गरेका छन् । 
प्रोफेसर एमी फ्राइस धेरै सिर्जनशील हुन चाहनेले धेरै फोकस गर्नु नपर्ने काम गर्नुपर्ने बताउँछिन् । जस्तो कि खाली समयमा आफैंसँग कुराकानी गर्ने वा घुम्न जाने । 

दिउँसो खाली बसेर सपना (दिवास्वप्न) देख्ने प्रयास गर्ने वा कल्पनामा डुब्ने । आफूले देखेका सपना पूरा गर्न मस्तिष्कलाई केही समय दिने, सन्तुलित भोजन गर्ने र नियमपूर्वक दैनिक व्यायाम गर्ने सल्लाह उनी दिन्छिन् ।

सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा हो पर्याप्त सुत्ने वा मस्त निदाउने । हामीले यति सबै गर्‍यौं भने हामीलाई सिर्जनशील हुनबाट कसैले पनि रोक्न सक्दैन । 

हामीले अनेकौं व्यस्तताबीच पनि आफ्ना लागि समय निकाल्न अत्यन्त जरुरी छ । सिर्जनशील हुन बाहेक पनि मानसिक र शारीरिक रुपमा स्वस्थ रहन मन र मस्तिष्कलाई आराम दिन अत्यन्त आवश्यक छ । र, आफूले देखेका सपना पूरा गर्न मस्तिष्कलाई सोचविचार गर्ने पर्याप्त समय दिने ।

प्रतिकृया दिनुहोस

सरसफाइले बाल मृत्युदरमा कमी

  काठमाडौँ, ४ पुस :  आफ्ना शिशुलाई खोप लगाउन खोप केन्द्रमा आउने आमालाई सरसफाइका महत्वका बारेमा जानकारी दिँदा सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ

आयुर्वेद विकासमा भारत सरकार सहयोग गर्न सकारात्मक

    नयाँदिल्ली, २० मंसिर : भारतले नेपालको आयुर्वेद विकासमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।  नेपालका आयुर्वेद चिकित्सकसँग आज यहाँ भेट गर्दै

TRINETRA

NEWS NETWORK PVT. LTD.

Janakpurdham, Nepal

|| हाम्रो बारेमा ||

  त्रिनेत्र न्यूज नेटवर्क प्रा.लि.

  जनकपुरधाम, २ कदमचोक

  +977 -041420085

  trinews45@gmail.com

  www.enewsbureau.com

|| प्रधान सम्पादक ||

  काशिन्द्र कुमार शर्मा

  जनकपुरधाम, नेपाल

  9854028045

  reporter.kashi@gmail.com

  www.theksharma.com

|| विज्ञापनको लागि ||

  विनय कुमार यादव

  जनकपुरधाम, नेपाल

  9803142770

  trinews45@gmail.com

  www.enewsbureau.com

|| सँस्था दर्ता नं. ||

  सुचना विभाग - ६९२/ ०७४- ७५

  प्रेस काउन्सील - १४०७/ ०७४/ ०७५

  कम्पनी - १८०९३६/ ०७४/ ०७५

  trinews45@gmail.com

  (PAN) - ६०६८१६९०८

|| रेडियो कमला ||

  Radio Kamala

  जनकपुरधाम, नेपाल

  9854028045

  trinews45@gmail.com

  www.enewsbureau.com

समाचार छ ? Post
UPDATED NEWS
संघीय भवनमा गर्जे अरगरिया, "जय मधेस" देखि "मधेस प्रदेश" सम्म के के भने ? हेर्नुहोस् । धनुषामा कटुवा पेस्तोल सहित एक पक्राउ 'मिस सिरहा २०१८' को अडिसन आज मिर्चैयामा कत्तारमा फाँसीका सजाय सुनाइएका अनिलको पुनरावेदन अपिल धनुषाको पर्वतामा  मेयर मण्डलद्धारा शिव मन्दिर शिलान्यास  स्वरोजगार बन्ने चाहना पूरा गर्दै मधेसका महिला, गोलबजारमा ३ दिने तालिम सम्पन्न  मिर्चैयाः छिनछिनमा बत्ती जाने समस्याले उपभोक्ता हैरान बर्षायाममा घरवारविहिन उमेशका आमावुवा, जाग्राम बसी रात काट्दै  धनुषामा करेन्ट लागेर जल्यो नवयुवक, उपचारको लागि धरान रिफर ब्लडक्यान्सर : मृत्यूको पर्खाइमा एक १२ वर्षिय बालक